Persoonlijke verhalen over hoogbegaafdheid – Deel 2: Cathelijne

Hoogbegaafdheid gaat niet alleen over wat iemand kan, maar ook over hoe iemand denkt, voelt, waarneemt en zich verhoudt tot de wereld om zich heen. Juist wanneer die manier van zijn niet wordt herkend of begrepen, kan dat grote invloed hebben op iemands zelfbeeld, ontwikkeling en gevoel van verbondenheid.

Tijdens de Week van de Hoogbegaafdheid delen we daarom in een drieluik drie persoonlijke verhalen. Verhalen die ieder vanuit een ander perspectief laten zien waarom (h)erkenning, deskundigheid en écht kijken naar de persoon achter het gedrag zo belangrijk zijn.

In het eerste deel vertelde Loes hoe zij al op jonge leeftijd leerde zich aan te passen aan haar omgeving en hoe die aanpassing uitgroeide tot een overlevingsstrategie.

In dit tweede deel vertelt Cathelijne haar verhaal. Over anders denken, jezelf lange tijd niet gezien voelen en uiteindelijk jarenlang zonder onderwijs thuis komen te zitten. Maar ook over het hervinden van haar identiteit en hoe haar eigen ervaringen uiteindelijk onderdeel werden van haar professionele kracht.

Het verhaal van Cathelijne

Mijn persoonlijke ervaring met hoogbegaafdheid heeft mijn kijk op mezelf, anderen en het onderwijs ingrijpend gevormd. Als kind ervoer ik sociale systemen – zelfs binnen mijn eigen gezin – als complex en bedreigend, ondanks dat ik sociaal populair was in de klas. Het besef dat ik anders dacht, diepere verbanden zag en hierin vaak alleen stond, creëerde een kwetsbaarheid die onzichtbaar bleef voor de buitenwereld. De angst om niet geaccepteerd te worden zoals ik ben, ondermijnde jarenlang mijn zelfvertrouwen en later ook volledig mijn zelfbeeld. Tegelijkertijd hield mijn innerlijke autonomie en temperament mij overeind; ik bleef trouw aan mezelf, ook al leidde dit uiteindelijk tot jarenlang thuiszitten zonder onderwijs.

Door psycho-educatie heb ik geleerd dat mijn intensiteit, nieuwsgierigheid, empathisch vermogen, snelle leervermogen, temperament en energieke uitstraling geen tekortkomingen zijn, maar wezenlijke talenten. Het feit dat deze kwaliteiten het afgelopen jaar expliciet zijn erkend en gewaardeerd, heeft mijn identiteit deels hersteld en mijn rechtvaardigheidsgevoel versterkt. Ik voel een diepe professionele en persoonlijke motivatie om anderen in vergelijkbare omstandigheden te ondersteunen, zodat zij zichzelf mogen zijn zonder dat hun identiteit ter discussie wordt gesteld.

Mijn ervaringen onderstrepen hoe cruciaal het is dat begeleiding aansluit bij het unieke profiel van een (uitzonderlijk) hoogbegaafd kind. Als kind werd ik onvoldoende uitgedaagd; het lage tempo van de lesstof leidde tot structureel onderpresteren, ik weigerde alle lesstof. In mijn puberteit miste ik vooral gelijkgestemden, wat uiteindelijk resulteerde in een langdurige thuiszittersituatie en gevoelens van enorme onzichtbaarheid. Wat ontbrak, was erkenning, gepersonaliseerde leerstof, psycho-educatie en systeemgericht werken binnen het gezin, zodat mijn positie begrepen en mijn talent gedragen kon worden, vanuit zowel mijn familie als het systeem rondom mij.

Deze ervaringen hebben mijn professionele pad fundamenteel bepaald. Na jaren zonder onderwijs besloot ik bewust zelf het onderwijs in te gaan, met als doel leerlingen te ondersteunen die buiten systemen vallen en onvoldoende gezien worden. In mijn werk als consulent passend onderwijs in het mbo ervaar ik dagelijks hoe beperkt de kennis over hoogbegaafdheid vaak (onbewust) nog is. Ik ontmoet zeer regelmatig studenten met eerdere misdiagnoses, niet-passende begeleiding en langdurig onbenut talent, die helemaal zijn afgestroomd of jaren lang geen onderwijs hebben gevolgd.

Door mijn eigen achtergrond en gerichte professionalisering kan ik gedrag en leerbehoeften duiden vanuit cognitieve, emotionele en systemische lagen. Mijn expertise op het gebied van hoogbegaafdheid is daarbij aanzienlijk verdiept en verbreed doordat Merea, kennisinstituut hoogbegaafdheid, mij intensief heeft meegenomen in de theoretische en systemische onderbouwing van dit vakgebied. Deze combinatie van ervaringskennis en gespecialiseerde kennis/scholing stelt mij in staat om zowel studenten als docententeams te versterken en een leeromgeving te creëren waarin talent zich veilig kan ontwikkelen.

Voor professionals is deskundigheid op het gebied van hoogbegaafdheid letterlijk van levensbelang. Hoogbegaafde leerlingen bewegen zich vaak in een complexe en eenzame binnenwereld; hun gedrag vertelt zelden het volledige verhaal. Alleen wie hun context begrijpt en systemisch kan handelen, kan duurzame verbinding en effectieve begeleiding realiseren.

Wat ooit mijn kwetsbaarheid was, vormt nu de kern van mijn professionele kracht.

Van kwetsbaarheid naar kracht

Het verhaal van Cathelijne laat zien wat er kan gebeuren wanneer iemand lange tijd niet wordt gezien in wat er werkelijk speelt. Wanneer talent niet tot bloei komt, betekent dat niet automatisch dat het er niet is. En wanneer iemand vastloopt binnen het onderwijs, vertelt dat niet alleen iets over die persoon, maar kan het ook iets zeggen over de omgeving waarin diegene probeert te functioneren.

Tegelijkertijd laat haar verhaal zien wat (h)erkenning kan betekenen. Eigenschappen die lange tijd als lastig of afwijkend kunnen worden ervaren, kunnen vanuit een andere blik juist worden herkend als kwaliteiten. En persoonlijke ervaringen kunnen, wanneer daar ruimte en begrip voor ontstaat, zelfs uitgroeien tot een kracht waarmee anderen geholpen worden.

Dat onderstreept opnieuw hoe belangrijk het is dat professionals verder kijken dan alleen het zichtbare gedrag. Dat zij oog hebben voor de cognitieve, emotionele én systemische lagen die meespelen en blijven zoeken naar wat iemand nodig heeft om zich veilig te kunnen ontwikkelen.

Dank aan Cathelijne voor haar openheid en het delen van haar persoonlijke verhaal.

In het derde en laatste deel van dit drieluik lees je het verhaal van Lisette. Zij vertelt hoe (h)erkenning ook veel later in het leven nieuwe inzichten kan brengen. Over jarenlang aanpassen, haar ervaringen in de verpleging en het onderwijs en het moment waarop zij zelf met een andere blik naar haar binnenwereld leerde kijken.

Laten we samen ruimte maken voor (h)erkenning. Want waar jij verdiept, groeit de ander.